امام سجاد علیه السلام

از ویکی اربعین
پرش به ناوبری پرش به جستجو

حضرت علی بن الحسین (علیه السلام) معروف به سجاد و زین العابدین، چهارمین امام شیعیان است که در سال ۳۸ ه.ق در مدینه به دنیا آمد و 34 سال امامت کرد.

امام سجاد (علیه‌السلام) در روز عاشورا درواقعه کربلا حضور داشت ولی به علت بیماری سخت، نتوانست در جنگ شرکت کند. پس از شهادت امام حسین (علیه‌السلام)و یارانش او را همراه اسیران کربلا، به کوفه و شام بردند. خطبه های امام سجاد درکوفه و شام باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل بیت شد. مجموعه‌ای از دعاها و مناجات حضرت در کتاب صحیفه سجادیه گرد آمده است. رسالة الحقوق ،اثر دیگر آن حضرت می باشد که درباره مجموعه تکالیفی است که بر عهده انسان می باشد.

واقعه حره، نهضت توابین و قیام مختار در زمان امام سجاد (علیه‌السلام) روی داد.

بنابر روایات شیعیان، امام سجاد (علیه‌السلام) به دستور ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید. مدفن وی در قبرستان بقیع مدینه است.

امام سجاد(علیه السلام) در کربلا

امام سجاد (علیه السلام) در واقعه کربلا، روزی که امام حسین (علیه السلام) و یارانش به شهادت رسیدند ، حاضر بود وچون به شدت بیمار بود ، نتوانست در جنگ شرکت کند. در چند مورد که خواستند او را به قتل برسانند ،عده‌ای مانع از کشتن وی شدند و گفتند: همین بیماری ، او را کفایت می کند.[۱]

پس از فاجعه کربلا ، اهل بیت امام حسین (علیه السلام) را به اسیری گرفتند و روانه کوفه و شام نمودند . هنگامی که اسیران را از کربلا به کوفه می بردند ، بر گردن امام سجاد (علیه السلام) غُل جامعه[۲] قرار دادند و چون بیمار بود و نمی توانست خود را بر پشت شتر نگه دارد ، هر دو پای او را بر شکم شتر بستند. [۳] ابن زیاد ، امام سجاد (علیه السلام) و دیگر اسیران کربلا را در زندان نگه داشت و نامه‌ای به شام فرستاد و از یزید ، کسب تکلیف کرد . یزید به ابن زیاد دستور داد که اسرا و سرهای شهدای کربلا را به شام بفرستد. غل برگردان امام سجاد (علیه السلام) نهادند و به همراه دیگر اسیران ، به دمشق فرستادند.[۴]

آن حضرت با سخنرانی‌هایی که در دوران اسارت بیان فرمود ، باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل بیت (علیهم السلام) گردید . در مسجد شام ، سخنرانی کرد و خود و پدر و جدش را به مردم شناساند و به شامیان گفت که آنچه یزید و کارگزاران او ، بر سر زبان‌ها انداخته اند و آنها را خارجی و شورشی معرفی کرده‌اند ، درست نیست . پدرش خارجی نبوده و نمی‌خواسته جمعیت مسلمانان را بر هم بزند و در بلاد اسلامی ، فتنه به پا کند . او برای اقامه حق و به دعوت مسلمانان به پا خواست تا دین را از بدعتهای به وجود آمده ، پاک سازد و به همان دینی که در زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) جریان داشت ، برگرداند.[۵]

امام سجاد (علیه السلام) در اربعین

برخی مقتل نویسان ، درباره حضور امام زین العابدین (علیه السلام) و نحوه سوگواری ایشان درروز اربعین ، مطالبی را بیان کرده اند:

۱-در روز اربعین سال ۶۱ ه.ق ، امام سجاد (علیه السلام) از سوئی امام زمان بود و از سوی دیگر ، قافله سالار کاروان حسینی به حساب می‌آمد و تصمیم‌گیری در امور کاروان را برعهده داشت . از این رو ، سه روز بعد از اربعین ، دستور داد که کاروان ، از کربلا به طرف مدینه حرکت کند . همه کاروانیان ، راهی مدینه شدند و با اجازه ایشان ، فقط «رباب »همسر امام حسین (علیه السلام) در کربلا ماند.

۲-در روز اربعین سال ۶۱ ه.ق ، ملاقاتی بین امام سجاد (علیه السلام) و جابر بن عبدالله انصاری روی داد که برخی آن ملاقات را این گونه گزارش کرده‌اند: جابر به غلامش گفت :«به طرف آن سیاهی برو و خبرش را برای ما بیاور؛ تا اگر یاران عمر سعد بودند ، مخفی شویم ؛ اما اگر امام زین العابدین (علیه السلام) بود ، تو را در راه خدا آزاد می کنم ».غلام جابر رفت و زود برگشت و گفت: « ای جابر! برخیز و به استقبال خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) بشتاب . این امام زین العابدین (علیه السلام) است که همراه با خواهران و عمه هایش به کربلا بازگشته است ». جابر ، با سر و پای برهنه ، به استقبال امام زین العابدین (علیه السلام) شتافت و بر پای حضرت افتاد و پاهای مبارک ایشان را بوسید و گفت :«خدا اجر شما را در مصیبت پدر و عموها و برادرانت زیاد کند». حضرت فرمود :«تو جابر هستی ؟». عرض کرد: «بله». حضرت فرمود:« ای جابر! به خدا قسم همین جا بود که مردان ما را کشتند و بچه‌های ما را سر بریدند و زن‌های ما را اسیر کردند و خیمه های ما را به آتش کشیدند».[۶] برخی از علما ، بر این نظرند که امام زین العابدین (علیه السلام) سرمبارک امام حسین (علیه السلام) را روز اربعین ، در کربلا به خاک سپرده. احتمالاً قوی‌ترین سند بر این مطلب ، گزارش فاطمه بنت علی (علیه السلام) است که شیخ صدوق در کتاب امالی نقل کرده است: امام زین العابدین (علیه السلام) به همراه زنان ، از شام خارج شد و سر امام حسین (علیه السلام) را به کربلا بازگرداند . [۷]

البته این گزارش ، با روایتی که می‌گوید امام زین العابدین (علیه السلام) از یزید خواست که سر پدرش را یک بار دیگر ببیند و یزید گفت که هرگز آن سر را نخواهی دید ، منافات دارد .سید بن طاووس در این باره می نویسد:

يزيد (در اين ملاقات) به امام سجّاد(علیه السلام) عرض كرد: آن سه حاجتى كه دارى و من وعده برآوردن آن را به تو دادم بيان كن. امام سجّاد (علیه السلام) فرمود: 1- پيشنهاد اوّلم اين است كه صورت آقا و مولايم حسين (علیه السلام) را به من نشان بده تا توشه‌اى از آن برگيرم، و آن را زيارت نمايم و با او وداع و خداحافظى كنم.

2- آن چه از ما غارت شده به ما بازگردان.

3- اگر تصميم بر قتل من دارى، همراه اين بانوان شخصى (امين) بفرست تا آنها را به حرم جدّشان پيامبر (صلی الله علیه و آله سلم )بازگرداند. يزيد در پاسخ گفت: امّا صورت پدرت را هرگز نخواهى ديد، امّا در مورد كشتن تو، تو را بخشيدم، و بانوان را جز تو كسى به مدينه بازنگرداند، امّا آنچه از شما (از اموال) گرفته شده، من به جاى آنها چند برابر بهاى آنها را به تو خواهم داد.[۸]

همچنین با روایات متعددی که می گوید سر امام حسین (علیه السلام) در نجف اشرف مدفون است ، منافات دارد .علاوه بر این که این گزارش ، از جانب امام معصوم نیست.

امام سجاد (علیه السلام) در مدینه

امام سجاد (علیه السلام) پس از آزادی از اسارت ، تا پایان عمر در مدینه ماند و در طول ۳۴ سال امامت خود ، همواره تلاش کرد یاد و خاطره شهدای کربلا را زنده نگه دارد. هرگاه آب می‌نوشید ، به یاد پدر بود و بر مصائب امام حسین (علیه السلام) می گریست و اشک می‌ریخت . در روایتی از امام صادق (علیه السلام) آمده است :امام زین العابدین (علیه السلام) ۴۰ سال بر پدر بزرگوارش گریه کرد؛ در حالی که روزها روزه بود و شب‌ها به نماز می ایستاد و هنگام افطار که برایش آب و غذا می بردند ، می فرمود :«فرزند رسول خدا (صلی الله علیه وآله و سلم) گرسنه کشته شد ! فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) تشنه کشته شد !».پیوسته این سخن را تکرار می‌کرد ومی گریست ، به گونه‌ای که اشک های آن حضرت ، با آب و غذایش مخلوط می شد . پیوسته در این حال بود تا از دنیا رفت .[۹]

دیگر وقایع زمان امام سجاد (علیه السلام)

واقعه حره ، نهضت توابین و قیام مختار ، در زمان امامت ایشان روی داد ، اما گزارشی مستند درباره این سه واقعه که از زبان و دیدگاه امام سجاد (علیه السلام) نقل شده باشد ، در دست نیست.

آثار امام سجاد (علیه السلام)

صحیفه سجادیه

صحیفه سجادیه ، مجموعه دعاهای ایشان است که جامعه آن روز را به تصویر می‌کشد و راه درست در پرتو دین و قرآن را نمایان می‌سازد و نحوه پیوند انسان با خدا و پاکسازی نفس از آلودگی ها را آموزش می دهد .

رسالة الحقوق

رسالة الحقوق ،اثر دیگر آن حضرت می باشد که رساله کوچکی است درباره مجموعه تکالیفی که بر عهده انسان است .

شهادت

امام سجاد (علیه السلام )در سال ۹۵ هجری قمری به دستور ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید و در قبرستان بقیع کنار قبور مطهرامام حسن مجتبی ، امام محمد باقر و امام جعفر صادق (علیهم السلام) به خاک سپرده شد.

پانویس

  1. مفید ، الارشاد، ج2،ص 113؛طبرسی ، اعلام الوری،ج1،ص469.
  2. غل جامعه، غلی که بر گردن و دست نهند.(دهخدا ، لغت نامه).
  3. - شهیدی، زندگانی علی بن الحسین (علیه السلام)،ص51
  4. - شهیدی، زندگانی علی بن الحسین (علیه السلام)،ص58.
  5. - شهیدی، زندگانی علی بن الحسین (علیه السلام)،ص75.
  6. المازندرانی،معالی السبطین،ص193؛الزنجانی،وسیلةالدارین،ص403.
  7. - صدوق، الامالی،ص167.
  8. - سیدبن طاووس، اللهوف علی قتلی الطفوف،ص195.
  9. - محمدی اشتهاردی، محمد،غم نامه کربلا (ترجمه اللهوف علی قتلی الطفوف نویسنده ، سید بن طاووس )صفحه : 226.





منبع

  • هاشمی ، سید محمود وجعفری پور،محمد،فرهنگ نامه اربعین،ناشر،آئینه برتر،نوبت چاپ،اول،بهار1395